انسان‌ها تمایل دارند خلاف عقربه‌های ساعت حرکت کنند؛ اما دانشمندان نمی‌دانند چرا

دانشمندان در مطالعه‌ای جدید دریافته‌اند که انسان‌ها به‌طور طبیعی تمایل دارند هنگام راه رفتن به سمت چپ بچرخند و در مسیری خلاف جهت عقربه‌های ساعت حرکت کنند؛ پدیده‌ای که در کشورهای مختلف مشاهده شده است، اما علت دقیق آن هنوز مشخص نیست.

نتیجه‌گیری دانشمندان از مجموعه‌ای از آزمایش‌ها به دست آمده است که نشان می‌دهند اگر افراد بدون مسیر مشخص در محیطی مانند موزه، فروشگاه یا حتی اتاق خالی شروع به راه رفتن کنند، احتمال زیادی وجود دارد که به تدریج در مسیری خلاف جهت عقربه‌های ساعت حرکت کنند.

به‌گزارش گاردین، کشف اخیر به شکلی اتفاقی و در جریان دنیاگیری کووید-۱۹ رخ شد. پژوهشگران در آن زمان در حال بررسی این موضوع بودند که چه تعداد نفر می‌توانند با حفظ فاصله ایمن در یک فضای مشترک حضور داشته باشند. هنگام بازبینی ویدئوهای ثبت‌شده، آن‌ها متوجه شدند که بیشتر افراد در یک جهت مشخص، یعنی خلاف جهت عقربه‌های ساعت حرکت می‌کنند.

این مشاهده غیرمنتظره باعث شد پژوهشگران پروژه‌ای مستقل را برای بررسی رفتار پادساعت‌گرد مردم آغاز کنند. آن‌ها مجموعه‌ای از آزمایش‌ها را طراحی کردند که در آن افراد به تنهایی یا در گروه‌های کوچک در فضاهای بسته حرکت می‌کردند. در تمامی این آزمایش‌ها، گرایش به حرکت در مسیر خلاف جهت عقربه‌های ساعت بارها تکرار شد.

پژوهشگران همچنین بررسی کردند که آیا این پدیده به عواملی مانند راست‌دست بودن، راست‌پا بودن یا غالب بودن چشم راست ارتباط دارد یا خیر. اما نتایج نشان داد این گرایش در افراد با ویژگی‌های مختلف دیده می‌شود و در میان زنان و مردان تفاوت معناداری ندارد. تنها تفاوت قابل‌توجه این بود که کودکان تمایل بیشتری به حرکت در مسیر خلاف جهت عقربه‌های ساعت نشان می‌دادند.

به گفته پژوهشگران، هر فرد ممکن است تمایل بسیار جزئی و ناخودآگاهی برای چرخیدن به یک سمت خاص داشته باشد. هنگامی که افراد زیادی در یک محیط حضور دارند، این تمایل‌های کوچک روی هم انباشته و در نهایت به حرکتی جمعی در جهت خلاف عقربه‌های ساعت منجر می‌شوند.

با وجود مشاهده مکرر الگو‌ی حرکت پادساعت‌گرد، دانشمندان هنوز نمی‌دانند چه عاملی موجب آن می‌شود. آن‌ها برای یافتن پاسخ، آزمایش‌های بیشتری در محیط‌های واقعیت مجازی انجام دادند و حتی شرایطی را شبیه‌سازی کردند که در آن افراد وانمود می‌کردند یکی از پاهایشان آسیب دیده است.

اعضای گروه پژوهشی در ابتدا با شوخی احتمال داده بودند که شاید در نیم‌کره جنوبی، به‌ویژه استرالیا، نتیجه معکوس باشد یا اینکه اثر کوریولیس (پدیده‌ای ناشی از چرخش زمین که بر حرکت بادها تأثیر می‌گذارد) در این موضوع نقش داشته باشد. با‌این‌حال شواهدی برای حمایت از این فرضیه‌ها به دست نیامد.

درک علت این گرایش می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره نحوه ادراک و تعامل انسان با محیط اطراف فراهم کند و حتی به کشف‌های مهم‌تری در حوزه شناخت انسان منجر شود. بااین‌حال، انسان‌ها تنها موجوداتی نیستند که چنین ترجیحی نشان می‌دهند. پژوهش‌های پیشین نشان داده‌اند که برخی مورچه‌ها نیز هنگام جست‌وجوی لانه‌های ناشناخته بیشتر به سمت چپ می‌پیچند.

یکی از توضیح‌های احتمالی برای این پدیده به تفاوت‌های زیست‌مکانیکی بدن انسان مربوط می‌شود. بدن انسان کاملاً متقارن نیست و ممکن است شیوه پردازش اطلاعات حسی در مغز و هماهنگی آن با عضلات، افراد را به طور نامحسوس به یک سمت متمایل کند. با‌این‌حال، پژوهشگران تأکید می‌کنند که تاکنون هیچ‌یک از توضیح‌های مطرح‌شده نتوانسته‌اند این پدیده را به طور کامل توضیح دهند و سازوکار دقیق آن همچنان ناشناخته است.

دانشمندان معتقدند شناخت بهتر این سوگیری حرکتی می‌تواند کاربردهای عملی نیز داشته باشد. برای مثال، مدل‌های شبیه‌سازی حرکت جمعیت و تخلیه اضطراری ساختمان‌ها را واقع‌بینانه‌تر کند و به طراحی بهتر فضاهای عمومی مانند موزه‌ها، فروشگاه‌ها و ایستگاه‌های حمل‌ونقل کمک کند.

امروزه قوانین دوومیدانی مسابقه را در مسیر خلاف جهت عقربه‌های ساعت الزامی می‌دانند. برخی متخصصان معتقدند این موضوع ممکن است با برتری عملکرد پای راست در بخش بزرگی از جمعیت مرتبط باشد، زیرا دویدن در پیچ‌ها به این شکل فشار بیشتری بر سمت راست بدن وارد می‌کند.

برخی پژوهشگران معتقدند مسئله فقط به ویژگی‌های فیزیکی بدن مربوط نمی‌شود. به گفته آن‌ها، برتری سمت راست در بسیاری از جنبه‌های زندگی انسان دیده می‌شود و حتی در طراحی فروشگاه‌ها و فضاهای عمومی نیز می‌تواند بر جهت حرکت افراد تأثیر بگذارد.

نتایج پژوهش در نشریه Nature Communications منتشر شده است.