دانشمندان در بقایای مرد یخی ۵۳۰۰ ساله میکروبهای زنده پیدا کردند
اوتسی، مرد یخی مشهور که بیش از سه دهه پیش در کوههای آلپ کشف شد، از همان موقع بهعنوان یکی از بهترین پنجرهها به زندگی انسان در عصر مس شناخته میشود. این مومیایی طبیعی که حدود ۵۳۰۰ سال قدمت دارد، اطلاعات ارزشمندی درباره زندگی، سلامت، تغذیه و محیط زیست انسانهای پیشاتاریخ در اختیار دانشمندان قرار داده است. پژوهشی جدید نشان میدهد بقایای اوتسی نهتنها اطلاعات مربوط به گذشته دور هستند، بلکه هنوز میزبان برخی میکروارگانیسمهای زنده نیز هستند.
گروهی از پژوهشگران در مطالعهای میکروارگانیسمهای موجود در بقایای اوتسی را بررسی کردند. طبق گزارش ساینس نیوز، آنها موفق شدند چهار گونه مخمر سازگار با سرما را شناسایی و در شرایط آزمایشگاهی پرورش دهند؛ مخمرهایی که به نظر میرسد هزاران سال در کنار بقایای این مرد باستانی باقی ماندهاند.
اوتسی در سال ۱۹۹۱ در یخچالی طبیعی در رشتهکوه آلپ، در مرز ایتالیا و اتریش، کشف شد. شرایط سرد و یخبندان باعث شد بدن او بهطور استثنایی حفظ شود. امروزه بقایای او در مرکز ویژه نگهداری در ایتالیا در دمای منفی ۶ درجه سانتیگراد نگهداری میشود. این دما بهگونهای انتخاب شده است که شرایط یخچالی را که جسد او هزاران سال در آن قرار داشت، شبیهسازی کند و از تجزیه بیشتر جلوگیری شود.
آلبرت زینک، انسانشناسی که در دانشگاه لودویگ ماکسیمیلیان مونیخ مشغول به کار است، میگوید یافتن مخمرهایی که هنوز توانایی رشد دارند در چنین شرایطی بسیار شگفتانگیز بود. به گفته او، پژوهشگران علاوه بر پرورش این مخمرها، موفق به شناسایی DNA باستانی آنها نیز شدند. این موضوع نشان میدهد که این میکروارگانیسمها طی هزاران سال در کنار بقایای اوتسی باقی ماندهاند.
دانشمندان در بقایای ۵۳۰۰ ساله اوتسی، مرد یخی مشهور، چهار گونه مخمر زنده کشف کردهاند که پس از هزاران سال همچنان توانایی رشد در آزمایشگاه را دارند
یافتهها با فرضیهای که سالها درباره تاریخچه نگهداری اوتسی مطرح بوده نیز سازگار است. پژوهشگران معتقدند بقایای او در طول هزاران سال چندین بار دچار چرخههای ذوب شدن و انجماد مجدد شده است. بهویژه در حدود ۱۵۰۰ سال نخست پس از مرگ، تغییرات دمایی احتمالاً فرصت مناسبی برای بقای این مخمرها فراهم کرده است.
برای انجام این پژوهش، دانشمندان بقایای اوتسی را به مدت پنج ساعت تا دمای ۴ درجه سانتیگراد گرم کردند. سپس آب حاصل از ذوب شدن یخها را جمعآوری و بررسی کردند. علاوه بر این، از بخشهای مختلف بدن او نمونهبرداری انجام شد و نمونههایی از پوست و سایر بافتها نیز مورد مطالعه قرار گرفت.
پژوهشگران تنها به بررسی خود مومیایی اکتفا نکردند. آنها خاک جمعآوریشده از محل کشف اوتسی در یخچال طبیعی، هوای موزه محل نگهداری و همچنین آبی را که برای حفظ رطوبت محفظه نگهداری استفاده میشود نیز تجزیهوتحلیل کردند. این کار به آنها کمک کرد منشأ میکروارگانیسمهای مختلف را بهتر تشخیص دهند و آلودگیهای احتمالی محیطی را از میکروبهای مرتبط با خود اوتسی جدا کنند.
در مرحله بعد، دانشمندان با استفاده از روشهای ژنتیکی پیشرفته، ژنوم یا اطلاعات ژنتیکی گونههای مختلف میکروبی موجود در نمونهها را بازسازی کردند. سپس تلاش کردند این میکروبها را در آزمایشگاه پرورش دهند.
- اسرار مردان نمکی ایران باستان که ۲۵۰۰ سال پیش در معدن مومیایی شدند21 شهریور 03مطالعه '4
- انسانهای اولیه ۲۰۰هزار سال پیش رختخوابشان را تمیز میکردند2 روز قبلمطالعه '3
- کشف شگفتانگیز در پمپئی: تجهیزات جراحی یک پزشک پس از دو هزار سال13 روز قبلمطالعه '4
نتایج نشان داد چهار گونه مخمر هنوز زنده هستند و میتوانند در شرایط مناسب رشد کنند. پژوهشگران این موجودات را «بقایای زنده» یا نوعی «کپسول زمانی زیستی» توصیف میکنند؛ زیرا این مخمرها احتمالاً از دوران طولانی حضور اوتسی در یخها باقی ماندهاند. در مقابل، تلاش برای پرورش باکتریهای داخلی بدن اوتسی موفقیتآمیز نبود و هیچیک از آنها رشد نکردند.
پژوهشگران در مقاله خود نوشتهاند که این یافتهها نشان میدهد اوتسی صرفاً یک یادگار باستانی منجمد نیست، بلکه سامانه زیستی پویایی به شمار میرود که هنوز میان بقایای انسانی و میکروارگانیسمهای همراه آن تعامل وجود دارد.
پاتریک هانت، باستانشناس دانشگاه استنفورد که در پژوهش مشارکت نداشت، هشدار میدهد که اگر شرایط انجماد بهدرستی حفظ نشود، همین مخمرهای زنده ممکن است به مرور زمان موجب تخریب بافتهای مومیایی شوند.
شناسایی میکروبها برای حفاظت از مومیایی اوتسی اهمیت زیادی دارد، زیرا در صورت تغییر شرایط نگهداری ممکن است به تخریب تدریجی بقایای او کمک کنند
مطالعات پیشین نشان دادهاند اوتسی ازنظر ژنتیکی استعداد طاسی داشته است. همچنین آثار خالکوبی در چندین نقطه از بدن او مشاهده شده و بررسی محتویات دستگاه گوارش او نشان داده است که اندکی پیش از مرگ غذایی پرچرب مصرف کرده بود. او همچنین تبری از جنس مس همراه داشت که مواد اولیه آن از مناطق دوردست تأمین شده بود و لباسهایی از چرم حیوانات بر تن داشت.
همه این یافتهها باعث شدهاند دانشمندان بتوانند تصویری کمنظیر از زندگی روزمره انسانها در بیش از پنج هزار سال پیش ترسیم کنند. با این حال، ادامه این پژوهشها به حفظ مناسب بقایای اوتسی وابسته است.
به همین دلیل، شناخت دقیق میکروبهای سرمادوست و سایر موجودات ریز همراه با این مومیایی اهمیت ویژهای دارد. پژوهشگران میگویند بررسی آلودگیهای میکروبی و تغییرات زیستی که همچنان در بقایای اوتسی رخ میدهد، برای طراحی راهکارهای آینده حفاظت و جلوگیری از تخریب این میراث ارزشمند باستانی ضروری است.
پژوهش در ژورنال Microbiome منتشر شده است.