راز عمر طولانی انسان احتمالاً در رابطه مادر و فرزند نهفته است

چرا انسان‌ها نسبت به بسیاری از پستانداران دیگر عمر طولانی‌تری دارند؟ این سؤال از سال‌ها پیش ذهن دانشمندان را به خود مشغول کرده است. در نگاه اول ممکن است پاسخ را در اندازه بدن یا ژنتیک جست‌وجو کنیم، اما پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند ماجرا می‌تواند به پیوندی بسیار ساده‌تر و بنیادی‌تر برگردد: رابطه میان مادر و فرزند.

براساس نظریه‌ای تازه در زیست‌شناسی تکاملی، مدت زمانی که فرزند به مراقبت مادر وابسته است، ممکن است در طول میلیون‌ها سال به شکل‌گیری عمر طولانی‌تر در انسان و برخی حیوانات دیگر کمک کرده باشد.

در مطالعه‌ای که سال ۲۰۲۴ توسط متیو زیپل، عصب‌زیست‌شناس دانشگاه کرنل انجام شد، الگوی زندگی چندین گونه جانوری از نخستی‌ها گرفته تا نهنگ‌ها و کفتارها مورد بررسی قرار گرفت. نکته مشترک در این گونه‌ها این است که نوزادانشان برای مدت طولانی به مراقبت مادر وابسته هستند و رشد و بقای آن‌ها به حضور مادر گره خورده است.

به گزارش ساینس‌آلرت، مدل‌سازی‌های پژوهش نشان می‌دهد انتخاب طبیعی در طول زمان تمایل دارد مادرانی را ترجیح دهد که عمر طولانی‌تری دارند. دلیل این موضوع ساده است: هرچه مادر بیشتر زنده بماند، مدت بیشتری از فرزندان و حتی نوه‌های خود حمایت می‌کند و در نتیجه احتمال بقای نسل افزایش می‌یابد. این فرآیند در طول نسل‌ها می‌تواند به شکل‌گیری گونه‌هایی با عمر طولانی‌تر منجر شود.

زیپل می‌گوید یکی از ویژگی‌های شگفت‌انگیز انسان این است که نسبت به بسیاری از پستانداران دیگر عمر بسیار طولانی‌تری داریم. او معتقد است بخشی از این طول عمر ممکن است به رابطه عمیق و طولانی میان مادر و فرزند مربوط باشد؛ پیوندی که در آن فرزند برای مدت زیادی به حضور مادر وابسته است.

برای درک بهتر موضوع، پژوهشگران به تنوع طول عمر در میان پستانداران اشاره می‌کنند. طول عمر این گروه از جانوران بسیار متفاوت است؛ از گونه‌هایی که تنها حدود یک سال زندگی می‌کنند تا نهنگ قطبی که می‌تواند بیش از ۲۰۰ سال عمر کند. در اغلب موارد، طول عمر با اندازه بدن رابطه دارد، اما برخی گونه‌ها از این الگو پیروی نمی‌کنند.

انسان‌ها، فیل‌ها، برخی گونه‌های نهنگ و کفتارها از جمله جانورانی هستند که عمر طولانی‌تری نسبت به اندازه بدن خود دارند. نکته مشترک میان بسیاری از این گونه‌ها، اجتماعی بودن آن‌هاست. این جانوران در گروه‌هایی زندگی می‌کنند که همکاری و حمایت متقابل در آن نقش مهمی دارد.

در زیست‌شناسی تکاملی، «فرضیه مادربزرگ» می‌گوید در برخی گونه‌ها که دوره‌ای پس از پایان باروری دارند، مادربزرگ‌ها با کمک به مراقبت از نوه‌ها به بقای نسل کمک می‌کنند و در نتیجه انتخاب طبیعی به سمت افزایش طول عمر حرکت می‌کند. اما این نظریه فقط در تعداد محدودی از گونه‌ها مانند انسان، نهنگ‌های قاتل، دلفین‌ها و برخی نخستی‌ها صدق می‌کند.

به همین دلیل، پژوهشگران دانشگاه کرنل بررسی کردند که آیا بدون نقش مادربزرگ‌ها هم می‌توان طول عمر بالا را توضیح داد یا نه و تمرکز خود را روی نقش مادران گذاشتند. آن‌ها با استفاده از داده‌های میدانی، مدل‌هایی ساختند تا ببینند وابستگی فرزندان به مادر چه تأثیری بر بقا و حتی نسل بعدی دارد.

زیپل توضیح می‌دهد هرچه وابستگی بقای فرزندان به مادر بیشتر باشد، در طول زمان انتخاب طبیعی به سمت افزایش طول عمر حرکت می‌کند؛ الگویی که در انسان، نخستی‌ها، فیل‌ها، کفتارها و نهنگ‌ها دیده می‌شود. در این میان نقش مادر بسیار پررنگ‌تر از پدر است، زیرا در بیشتر گونه‌ها مراقبت اصلی بر عهده مادر قرار دارد و داده‌های مربوط به نقش پدران محدودتر است.

مشاهدات رفتاری نیز نشان می‌دهد در بسیاری از نخستی‌ها، حضور مادر برای نوزاد حیاتی است و این وابستگی در بخش مهمی از دوران رشد ادامه دارد. در نهایت، پژوهشگران نتیجه می‌گیرند که همین رابطه طولانی و وابستگی شدید به مادر می‌تواند یکی از مسیرهای مهم در تکامل طول عمر بالای انسان و برخی پستانداران دیگر باشد.

پژوهش در ژورنال Proceedings of the National Academy of Sciences منتشر شده است.