انسانها از زمان عصر یخبندان درحال بازی با تاس بودهاند
بازی و سرگرمی بخشی مهم از فرهنگ بشر است و امروزه به اشکال مختلفی در سراسر جهان دیده میشود. اکنون، تازهترین یافتههای باستانشناسی نشان میدهد که بازی فکری در فرهنگ بومیان آمریکای شمالی ریشهای ۱۲هزارساله دارد؛ این جوامع پیش از دیگر تمدنهای شناختهشده، به مفهوم احتمال آگاه بودند و از آن در زندگی اجتماعی بهره میبردند.
مطالعهای جدید از رابرت مدن، باستانشناس، فاش کرده است که بومیان آمریکای شمالی در هزارهی آخر عصر یخبندان مشغول کاوش در مفهوم احتمال از طریق بازیهای شانسی بودهاند. این کشف، دیدگاه ما را نسبت به تاریخ تفکر آماری در دنیا دگرگون میکند و نشان میدهد تشخیص تصادفیبودن برخی رویدادهای طبیعی، قدمتی بسیار طولانیتر از تصورات پیشین دارد.
تمام بازیهای شانسی، از تختهنرد گرفته تا شرطبندی مسابقهی اسبدوانی، بر پایهی «احتمال» استوار هستند؛ مفهومی که درک آن میتواند برای بسیاری دشوار باشد. باستانشناسان در مطالعه تلاش کردهاند نمونههای اولیهی این نوع بازیها را مستندسازی کنند و تاسهایی که حداقل دو هزار سال پیش توسط آمریکاییان شمالی استفاده میشدهاند، از جمله نمونههای کشفشده هستند.
رابرت مدن با بررسی دقیق سوابق پراکنده، کشف قدیمیترین تاسهای شناختهشده را تأیید کرد: بازیهای مبتنیبر شانس در آمریکای شمالی حداقل ۱۲هزار سال قدمت دارند؛ یعنی ۶هزار سال پیشتر از هر نمونهی مشابه در سایر نقاط جهان. او معتقد است بومیان آمریکا نقش مهمی در گسترش تفکر مبتنی بر احتمال ایفا کردهاند.
تاسهای بومیان آمریکا از تاس رومیها و تاسهای مقبره توتآنخآمون قدیمیتر هستند
کشف تاسهای دوطرفه، اشیائی با یک طرف «سر» و یک طرف «دم»، پیشتر نیز انجام شده بود. گزارشهای قومنگاری از مهاجران اولیهی اروپایی نشان میداد آنها بومیان آمریکا را در حال بازی دیدهاند. این بازیها اغلب پرسروصدا و با حضور گروههای بزرگ انجام میشدند و قوانین آنها برای تماشاگران ناآشنا پیچیده بود.
مدن معیارهایی برای شناسهی ظاهری تاسها تعیین کرد: خطوط مشخص در لبهها یا شکل چوبهای کوچک بریدهشده با یک طرف صاف و یک طرف منحنی، اشکالی که بهطور عمدی برای ایجاد نتایج تصادفی طراحی شده بودند. بررسی مجدد سوابق، قطعات قدیمیتری را نشان داد که این ویژگیها را داشتند.
- دنیای رمزآلود احتمالات؛ چرا «احتمال» احتمالاً وجود ندارد؟26 بهمن 03مطالعه '11
- کاشفان گمنام؛ چه کسانی واقعاً قاره آمریکا را کشف کردند؟21 مهر 04مطالعه '9
- چه میشد اگر کریستف کلمب هرگز به قاره آمریکا نمیرسید؟23 مهر 04مطالعه '5
قدیمیترین تاسهای تأییدشده از کلرادو، وایومینگ و نیومکزیکو به دست آمدهاند؛ بااینحال، مدن هشدار میدهد کشف آنها ممکن است به دلیل شرایط بهتر حفظ بقایا در این مناطق باشد. کشف تازه نه تنها قدمتی بیشتر از بازیهای تاس رومیها و تاسهای مقبرهی توتعنخآمون دارد، بلکه نشان میدهد این بومیان باستانی حتی بدون زبان مشترک، از بازیهای شانسی بهعنوان بهانهای اجتماعی برای گردهمآمدن گروهها و تجارت استفاده میکردند.
بازیهای شانسی نیازمند درک ابتدایی یا حداقل تشخیص مفهوم احتمال است. درست مانند کودکان خردسالی که برای درک مفهوم وقایع تصادفی تلاش میکنند، تمدنهای اولیه نیز هر رویدادی را ناشی از یک نیروی قابلپیشبینی میدانستند و پذیرش این ایده که مواردی بدون علت رخ میدهند، جهشی فکری را طلب میکند. بازی شانسی در واقع یک اختراع فناوری فرهنگی است که ریشه و پایهی تمام آمار مدرن و کل علم تجربی را تشکیل میدهد.
مطالعه در نشریهی American Antiquity منتشر شده است.