پژوهش جدید: قدیمیترین نظام نوشتاری جهان به شکارچیان-گردآورندگان اروپا تعلق دارد
در دوران پارینهسنگی، هزاران سال پیش از اختراع خط، انسانهای مدرن اولیه در اروپا زندگی میکردند و از طریق شکار و جمعآوری غذا، روزگار میگذراندند. پژوهشی تازه نشان میدهد این انسانها حتی توانسته بودند نظامی از نشانههای نوشتاری بسازند.
شکارچیان-گردآورندگان در اروپا ۴۳هزار سال پیش، نظامی از نشانههای نوشتاری ایجاد کرده بودند که هزاران سال قبل از اختراع خط به کار میرفت. پژوهشگران با بررسی این آثار متوجه شدند که این نشانهها کاملاً هدفمند و حامل معناهای مشخصی بودهاند. به بیان ساده، آنها ممکن است اولین نمونههای نوشتار انسان مدرن باشند، حتی در زمانی که هنوز خط واقعی اختراع نشده بود.
این نظام نشانهای، شباهت زیادی با نخستین شکلهای پیشمیخی (Proto-cuneiform) دارد که حدود ۳۵۰۰ پیش از میلاد در میانرودان توسط سومریان ساخته شد. بهنقل از آیافالساینس، پژوهشگران با استفاده از روشهای محاسباتی بیش از سههزار نشانه روی ۲۶۰ جسم جداگانه متعلق به فرهنگ اوریگنیشن را بررسی کردند که بین ۴۳هزار تا ۳۴هزار سال پیش وجود داشت و با نخستین انسانهای مدرن در اروپای مرکزی مرتبط است. بیشتر این آثار از کوههای آلپ شوابی در آلمان جمعآوری شده و شامل تندیسهایی از انسان، ماموت و شیر و همچنین ابزارهای سنگی هستند.
تحلیلها نشان داد که بسیاری از این اشیاء با الگوهای تکرارشوندهای از صلیبها، خطوط، نقطهها و شیارها تزئین شدهاند. هرچند معنای دقیق این نمادها هنوز رمزگشایی نشده، پژوهشگران توانستهاند الگوهایی را شناسایی کنند که سرنخهایی درباره کاربرد آنها میدهد.
کریستیان بنتس از دانشگاه زارلند توضیح میدهد که صلیبها معمولاً روی تندیسهای حیوانی، به ویژه ماموتها و اسبها، دیده میشوند، اما روی انسانها وجود ندارند؛ بدین معنی که صلیبها به حیوانات و نه انسانها مرتبط بودهاند.
از سوی دیگر، نقطهها بیشتر با انسانها و شیرها همراهاند، اما با دیگر حیوانات یا ابزارها دیده نمیشوند. نمونهای از این کاربرد در تندیس عاجی ماموت به نام پرستنده (Adorant) دیده میشود. این تندیس موجودی ترکیبی از انسان و شیر را نشان میدهد و با ردیفی از نقطهها علامتگذاری شده است. اِوا دوتکیویچ از موزه پیشاتاریخ و تاریخ آغازین در برلین میگوید: «ممکن است معنای این نقطهها به ویژگیهای شیر مرتبط بوده باشد و شاید این ویژگیها به انسانها نیز نسبت داده میشدهاند.»
- الفبای باستانی تمدنی گمشده، بهطور اتفاقی در لوح سنگی کشف شد16 تیر 03مطالعه '3
- هرکس بتواند خط باستانی سند را رمزگشایی کند، یک میلیون دلار جایزه میگیرد11 بهمن 03مطالعه '2
- قدیمیترین الفبای جهان در سوریه کشف شد05 آذر 03مطالعه '3
پژوهشگران با تحلیل میزان تکرار نشانهها و ترتیب آنها توانستند «چگالی اطلاعاتی» این نظام را محاسبه کنند. هرچند این چیدمان با هیچ شکل شناختهشدهای از زبان نوشتاری قابل مقایسه نیست، شباهت زیادی با پیشمیخی دارد. بنتس میگوید: «چگالی اطلاعاتی این نشانهها تقریباً بهطور کامل با کهنترین پیشمیخی همپوشانی دارد. ابتدا فکر کردم که حتماً اشتباهی رخ داده، چون بین این دو نظام ۴۰هزار سال فاصله وجود دارد، اما وقتی دادهها و توالیها را بررسی کردیم، متوجه شدیم از نظر ساختاری اساساً یکساناند.»
شگفتانگیز است که این نظام قراردادی و پیشرفته از نشانهها تقریباً ۱۰هزار سال مورد استفاده بوده و سپس ناپدید شده است. هزاران سال بعد، سومریان دوباره نظام مشابهی را ابداع کردند که در نهایت به زبان نوشتاری پیچیده تبدیل شد.
به گفته بنتس، سازندگان این خط پیشاتاریخی نشان دادهاند که اگر شرایط اجتماعی ایجاب میکرد، میتوانستند از آن یک نظام نوشتاری واقعی بسازند. او توضیح میدهد: «اما آنها خط را توسعه ندادند، احتمالاً به این دلیل که بهعنوان شکارچی-گردآورنده نیازی به آن نداشتند. بااینحال، شواهد نشان میدهد که تواناییاش را داشتند.»
پژوهش در ژورنال Proceedings of the National Academy of Sciences منتشر شده است.