چگونه در فضای بی‌انتهای اینترنت از کودکمان محافظت کنیم؟

اینترنت به بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی روزمره‌ی ما تبدیل شده است؛ ابزاری که در کنار مزایای گسترده، می‌تواند زمینه‌ساز تهدیدهایی جدی، به‌ویژه برای کودکان، باشد. ارتباط مداوم در فضای آنلاین اگرچه ضروری است، اما لزوماً امن نیست.

در گذشته، حذف کامل عامل خطر ساده‌ترین راهکار محسوب می‌شد؛ اما در دنیای امروز، قطع دسترسی به اینترنت نه ممکن است و نه راه‌حلی آینده‌نگرانه. به همین دلیل، خانواده‌ها به‌عنوان نخستین و مؤثرترین لایه‌ی محافظتی، نقشی کلیدی در کاهش آسیب‌های فضای مجازی ایفا می‌کنند.

متخصصان معتقدند مدیریت محتوا و کنترل دسترسی کودکان به فضای مجازی، جایگزینی منطقی برای حذف کامل اینترنت و رویکردی مؤثر در حفاظت از کودکان است. این مقاله با استناد به دیدگاه کارشناسان حوزه‌ی خانواده و امنیت، راهکارهایی عملی برای افزایش ایمنی کودکان در اینترنت ارائه می‌دهد.

برای درک بهتر خطرات فضای مجازی، خانواده‌ها باید شناخت قابل قبولی از این فضا داشته باشند. والدینی که می‌خواهند راهنمای آگاه و مؤثری برای فرزند خود باشند، لازم است ابتدا دانش و اطلاعاتشان را به‌روز کنند. استفاده از منابع معتبری مانند کتاب‌ها، مقالات، مجلات و ویدیوهای آموزشی می‌تواند به افزایش سواد رسانه‌ای خانواده‌ها و تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر آن‌ها کمک کند.

دانش‌ دیجیتال را ربات‌‌گونه به کودکان خود انتقال ندهید، مثلا اگر از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند و شما قصد دارید فعالیت ‌آن‌ها را کم یا کنترل کنید، فقط روی بازگو کردن زیان‌ها و خطرات این فضا تمرکز نکنید بلکه روش‌های استفاده درست را به فرزندان خود آموزش دهید.

یکی از مؤثرترین راه‌های حفظ امنیت کودکان در اینترنت، نظارت بر محتوایی است که با آن سروکار دارند. خطرات فضای مجازی همیشه به تهدیدهای مستقیم محدود نمی‌شود؛ گاهی مواجهه با محتوای نامناسبِ سن کودک، می‌تواند به یادگیری رفتارهای نادرست یا شکل‌گیری نگرش‌های غلط منجر شود.

بخش قابل‌توجهی از زمان حضور کودکان در اینترنت به بازی و سرگرمی اختصاص دارد. در صورتی که این فضا بدون نظارت رها شود، ممکن است کودک به محتوایی دسترسی پیدا کند که متناسب با سن او نیست.

شرکت‌های بازی‌سازی و انیمیشن‌سازی موظف‌اند رده‌بندی سنی محصولات خود را مشخص کنند. توجه به این بازه‌های سنی، نقش مهمی در کاهش آسیب‌های احتمالی و انتخاب سرگرمی‌های سالم‌تر برای کودکان دارد.

در دنیا دو روش متداول برای رده‌بندی سنی محتوا وجود دارد: PEGI و ESRB که اولی در اروپا و دومی در آمریکا رایج‌تر است. جدول زیر می‌تواند به شما در انتخاب سرگرمی مناسب با سن کودک کمک کند:

گفت‌وگو با کودکان درباره‌ی تجربه‌های روزمره‌ی آن‌ها در فضای مجازی شاید در نگاه اول زمان‌بر به نظر برسد، اما اهمیت زیادی دارد. کودکان به‌طور مداوم در حال یادگیری و الگوبرداری هستند و والدین می‌توانند با گفت‌وگوی مستمر، نقش مهمی در شکل‌گیری نگرش درست آن‌ها ایفا کنند.

مشاوران حوزه‌ی کودک و خانواده توصیه می‌کنند والدین درباره‌ی محتوایی که کودک در طول روز دیده یا آموخته است، از او سؤال بپرسند. این تعامل به درک بهتر دنیای ذهنی کودک کمک می‌کند و می‌تواند از شکل‌گیری برداشت‌های نادرست یا خطاهای شناختی جلوگیری کند.

فضای مجازی صرفاً ابزاری برای سرگرمی و پر کردن وقت نیست؛ اینترنت می‌تواند بستری مؤثر برای یادگیری، رشد مهارت‌ها و پرورش خلاقیت کودکان باشد. استفاده‌ی هدفمند از اینترنت، به این معناست که کودک بداند چرا و برای چه منظوری وارد فضای آنلاین می‌شود.

چنین رویکردی، علاوه بر کاهش استفاده‌ی بی‌هدف و مداوم از اینترنت، از انزوای کودک جلوگیری کرده و مسیر رشد سالم‌تری را برای او فراهم می‌کند.

• برای استفاده از اینترنت «هدف» تعریف کنید. برای مثال بپرسید: امروز می‌خوای توی اینترنت چی کار کنی؟
• اینترنت را به ابزار یادگیری مهارت تبدیل کنید. ویدیوهای علمی ساده، آموزش نقاشی، موسیقی یا کاردستی، بازی‌های فکری و حل مسئله، یادگیری زبان یا مفاهیم پایه برنامه‌نویسی.
• کنجکاوی بسازید و آن‌ها را دنبال پاسخ بفرستید. می‌توانید از معما و سوال‌های تست هوش کمک بگیرید.

نظارت غیرمستقیم، یکی دیگر از راهکارهای افزایش ایمنی کودکان در فضای مجازی است. برخی کارشناسان پیشنهاد می‌کنند کودکان تا رسیدن به درک مناسب از فضای آنلاین، در حضور والدین یا اعضای خانواده از اینترنت استفاده کنند. این رویکرد علاوه بر افزایش امنیت، احساس آرامش و حمایت بیشتری به کودک می‌دهد.

به‌جای قطع کامل دسترسی کودک به اینترنت، بهتر است محیطی کنترل‌شده و ایمن برای او فراهم شود. ابزارهای نظارتی و نرم‌افزارهای کنترل والدین می‌توانند به مدیریت بهتر دسترسی کودکان کمک کنند.

زومیت در این زمینه نیز مقاله‌ای جامع برای معرفی ابزارهای محافظت از کودکان در برابر خطرات فضای مجازی منتشر کرده است.

گاهی خانواده‌ها به‌دلیل مشغله‌های روزمره یا کمبود دانش تخصصی، توان مدیریت این موضوع را به‌تنهایی ندارند.

در چنین شرایطی، ترتیب دادن چند جلسه مشاوره با متخصصان حوزه‌ی کودک و خانواده می‌تواند بسیار راهگشا باشد. مربیان تربیت کودکان، با شناخت مناسب از انواع رفتار بچه‌ها و آموزش نحوه برخورد با آن‌ها می‌توانند تا حد زیادی کمک کننده باشند. البته انتخاب مربی خوب و حرفه‌ای خود نیازمند شناخت کافی به کارنامه کاری، سابقه، سطح تحصیلات، تعداد مراجعین و شناخت رفتار او است. پس یادتان باشد حتما در انتخاب مشاور دقت کافی را به خرج بدهید و با وسواس کامل تصمیم بگیرید.

یکی از راه‌های شناخت محتوایی که کودک با آن در ارتباط است، آشنایی با دوستان و افرادی است که با آن‌ها تعامل دارد.

طبق نظر کارشناسان، کودکان تأثیرپذیری رفتاری بالایی از یکدیگر دارند؛ بنابراین تناسب سنی و رفتاری دوستان کودک اهمیت زیادی دارد.

در این مقاله تلاش کردیم با استناد به نظر کارشناسان و مشاوران خانواده، راهکارهایی عملی برای پیشگیری از خطرات احتمالی فضای مجازی برای کودکان ارائه دهیم.

نظر شما مخاطبان عزیز زومیت چیست؟

چه پیشنهادهایی برای والدین دارید؟ دیدگاه‌های خود را در بخش نظرات با ما در میان بگذارید