نقاشی ۴۰۰ ساله، رفتار نادر خفاشها را قرنها پیش از دانشمندان ثبت کرده بود
بیش از ۴۰۰ سال، نقاشی رنگروغن اثر یان بروگل پدر، نقاش نامدار فلاندری، رازی درباره رفتار شکارگری خفاشها را در خود پنهان کرده بود که دانشمندان در سال ۲۰۲۵ توانستند آن را بهطور قطعی اثبات کنند. اکنون پژوهشگران دریافتهاند این اثر هنری، قرنها پیش از فناوریهای مدرن، صحنهای را به تصویر کشیده که با یکی از عجیبترین رفتارهای شناختهشده در دنیای خفاشها مطابقت دارد.
نقاشی یادشده با عنوان هوا که در سال ۱۶۱۱ خلق شده، بیش از ۶۰ گونه جانوری، از جمله دهها پرنده و چند گونه خفاش را به تصویر میکشد. اما در میان این جانوران، خفاشی از سرده خفاشهای جنگلی دیده میشود که پرندهای را در دهان خود گرفته است.
دانشمندان اکنون میدانند چنین رفتاری در میان خفاشها بسیار نادر است. به گزارش ساینس آلرت، در سال ۲۰۲۵، پژوهشگران برای نخستین بار توانستند با استفاده از حسگرهای زیستی سهبعدی، دستگاههای ثبت صداهای فراصوت، تجهیزات اندازهگیری ارتفاع پرواز و سامانههای دقیق ردیابی حرکت، ثابت کنند خفاش جنگلی بزرگ (Nyctalus lasiopterus) هنگام پرواز در دل تاریکی شب، پرندگان آوازخوان مهاجر را شکار میکند.
این کشف در زمان خود یکی از عجیبترین یافتههای مربوط به رفتار پستانداران پرندهمانند به شمار میرفت، اما بررسی دوباره آثار هنری تاریخی نشان داده است یان بروگل پدر، بیش از چهار قرن پیش، همین رفتار را با قلممو روی بوم ثبت کرده بود.
نقاشی «هوا» که در سال ۱۶۱۱ خلق شده، خفاشی را به تصویر میکشد که پرندهای را در دهان گرفته است
پژوهشگران میگویند نسخههای مختلفی از نقاشی «هوا» توسط خود بروگل یا شاگردانش خلق شده است، اما تنها نسخهای که در این پژوهش بررسی شد، صحنه شکار پرنده توسط خفاش جنگلی بزرگ را در خود دارد. به گفته آنها، صرف به تصویر کشیدن این رفتار شکارگری، قرنها پیش از اختراع ابزارهایی مانند ردیابهای زیستی یا آشکارسازهای فراصوت، اتفاقی شگفتانگیز است.
گرچه اثبات قطعی این رفتار در سال گذشته انجام شد، سرنخهای آن از حدود دو دهه پیش در اختیار دانشمندان قرار داشت. برای مثال، پژوهشگران بارها پرهای پرندگانی مانند سینهسرخ اروپایی و چرخریسک سرآبی را در مدفوع خفاشهای جنگلی بزرگ پیدا کرده بودند و همین شواهد نشان میداد این خفاشها احتمالاً از پرندگان نیز تغذیه میکنند.
پرندگان آوازخوان، بزرگترین راسته پرندگان جهان را تشکیل میدهند و این خفاشها آنها را هنگام مهاجرت شبانه شکار میکنند. پس از شکار، خفاش بالهای پرنده را جدا میکند و سپس در حالی که همچنان در حال پرواز است، شکار خود را تا حدود ۲۰ دقیقه میجود و میخورد. تاکنون تنها سه گونه خفاش در جهان شناخته شدهاند که از پرندگان تغذیه میکنند و در میان آنها فقط خفاش جنگلی بزرگ قادر است این کار را بدون نشستن و کاملاً در حال پرواز انجام دهد.
بااینحال، پرسشی مهم همچنان باقی میماند؛ یان بروگل چگونه توانسته رفتاری را به تصویر بکشد که در ارتفاع زیاد و تاریکی شب رخ میدهد و مشاهده مستقیم آن حتی با فناوریهای امروزی نیز دشوار است؟
پژوهشگران چند احتمال را مطرح میکنند. شاید بروگل بهطور اتفاقی نمونه نادری از این شکار را در روشنایی روز دیده باشد، یا شاید روایت آن را از شکارچیان، طبیعتدوستان یا دیگر افرادی که چنین صحنهای را مشاهده کرده بودند، شنیده باشد. حتی این احتمال نیز وجود دارد که مردم آن زمان با مشاهده پرهای پرندگان در مدفوع خفاشها، به این رفتار پی برده باشند.
- از روی ظاهر قضاوت نکنید؛ خفاشهای طیفی موجوداتی اجتماعی و مهربان هستند03 شهریور 04مطالعه '3
- چرا خفاشها هنگام خواب به شکل وارونه آویزان میشوند؟10 بهمن 03مطالعه '3
البته نویسندگان پژوهش تأکید میکنند که آثار هنری تاریخی را نباید بدون احتیاط بهعنوان اسناد علمی تفسیر کرد؛ بهویژه نقاشیهای تمثیلی که اغلب از عناصر نمادین بهره میبرند. بااینحال، آنها معتقدند انتخاب دقیق خفاشی از سرده خفاشهای جنگلی و نه گونهای دیگر، احتمال الهام گرفتن نقاش از مشاهده واقعی را افزایش میدهد و نشان میدهد این صحنه صرفاً حاصل تخیل یا نمادپردازی نبوده است.
براساس ویژگیهای ظاهری، از جمله اندازه بدن، شکل بالها و رنگآمیزی، پژوهشگران این خفاش را متعلق به سرده خفاشهای جنگلی میدانند. تشخیص گونه دقیق پرنده دشوارتر است، اما ظاهر آن بهوضوح نشان میدهد که به گروه پرندگان آوازخوان تعلق دارد.
دانشمندان هنوز نمیدانند بروگل چگونه توانسته صحنهای را نقاشی کند که معمولاً در تاریکی شب و در ارتفاع زیاد رخ میدهد و مشاهده آن دشوار است
نقاشی «هوا» که امروزه در موزه هنرهای زیبای لیون فرانسه نگهداری میشود، به نمایش جانوران محدود نیست. در مرکز اثر، اورانیا، الهه یونانی نجوم و ستارهشناسی، دیده میشود و در پسزمینه نیز خدایان آپولو و دیانا حضور دارند. این تابلو بیش از ۶۰ گونه جانوری ازجمله نزدیک به ۴۰ گونه قابل شناسایی از پرندگان بومی اروپا، دستکم ۱۴ گونه پرنده غیربومی و چندین جانور اهلی را در خود جای داده است.
این کشف زمانی انجام شد که پژوهشگران مجموعهای از آثار هنری تاریخی با موضوع پرندگان و پستانداران را بهصورت نظاممند بررسی میکردند. آنها معتقدند با دیجیتالیشدن گسترده مجموعههای موزهها و گالریهای هنری، امکان جستوجوی میلیونها اثر با کمک متخصصان و ابزارهای پیشرفته تحلیل تصویر فراهم شده است و این روند میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره رفتار جانوران، تنوع زیستی و تاریخ طبیعی را از دل آثار هنری بیرون بکشد.
پژوهش در ژورنال PNAS منتشر شده است.