خیار دریایی زامبی؛ موجود عجیبی که ممکن است راز جاودانگی را فاش کند

دانشمندان پدیده‌ای شگفت‌انگیز را در گونه‌ای خیار دریایی کشف کرده‌اند که می‌تواند درک ما از مرز میان زندگی و مرگ را به چالش بکشد. آن‌ها دریافتند زائده‌های جداشده از این جانور که ساکن اعماق آب‌های سرد اقیانوس است، نه‌تنها نمی‌میرند، بلکه خود را بازسازی می‌کنند، مواد مغذی را از آب دریا می‌گیرند و حتی سال‌ها به زندگی ادامه می‌دهند.

به‌طور معمول، اندام‌ها و بافت‌های پیچیده پس از جداشدن از بدن به‌سرعت تجزیه می‌شوند. حتی در پزشکی، زنده نگه داشتن بافت‌ها خارج از بدن به شرایط استریل و محلول‌های مغذی ویژه نیاز دارد. بااین‌حال، کشف اخیر نشان می‌دهد که بخش‌های جداشده از خیار دریایی گونه پسولوس فابریکی‌آی (Psolus fabricii) در آب معمولی دریا و بدون هیچ مراقبت خاصی زنده می‌مانند.

سارا جابسون، پژوهشگر دانشگاه مموریال نیوفاندلند و نویسنده اصلی مطالعه، می‌گوید: «داشتن بافت‌هایی که به این سادگی زنده بمانند، کاملاً بی‌سابقه است. هرگز نمونه‌ای مشابه آن ندیده‌ایم.»

به گزارش ارزتکنیکا، این کشف به‌طور اتفاقی و زمانی مشاهده شد که یکی از پژوهشگران فهمید زائده‌های قطع‌شده خیار دریایی همچنان زنده هستند و حتی نشانه‌هایی از ترمیم خود را نشان می‌دهند. پس از آن، گروه تحقیقاتی آزمایش‌های بلندمدتی را روی پاهای لوله‌ای و شاخک‌های این جانور آغاز کرد.

بررسی‌های دقیق‌تر نشان داد این بافت‌ها به‌تدریج ساختار داخلی خود را تغییر می‌دهند. عضلات و برخی بخش‌های غیرضروری از بین می‌روند و در عوض بافت همبند گسترش می‌یابد. در نهایت، نمونه‌های جداشده به گوی‌هایی نیمه‌شفاف با هسته‌ای قرمز در مرکز تبدیل می‌شوند؛ ساختاری که به هیچ اندام شناخته‌شده‌ای شباهت ندارد.

یکی از پرسش‌های مهم پژوهشگران این بود که این بافت‌ها انرژی خود را از کجا تأمین می‌کنند. آزمایش‌ها نشان داد این توده‌های زنده قادرند اسیدهای آمینه و سایر مواد مغذی محلول را مستقیماً از آب دریا جذب کنند. به عبارت دیگر، آن‌ها بدون دهان، معده یا دستگاه گوارش، نیازهای انرژی خود را از محیط اطراف تأمین می‌کنند.

شگفت‌آورتر اینکه برخی از این نمونه‌ها سال‌ها در کف مخازن آزمایشگاهی باقی ماندند و همچنان زنده بودند. حتی نمونه‌هایی که زیر لایه‌ای از گل و رسوبات مدفون شده بودند، همان شکل و ساختار خود را حفظ کردند.

پژوهشگران این بافت‌های جدید را «LiPfe» نامیده‌اند؛ مخفف عبارتی که به معنای «بافت‌های جداشده‌ی زنده و جاودانه پسولوس فابریکی‌آی» است. به گفته پژوهشگران، این بافت‌ها برخلاف سلول‌های جاودانه مشهور «هلا» که از یک تومور انسانی به‌دست آمده‌اند، از چندین نوع بافت مختلف تشکیل شده‌اند و عملکردهای پیچیده‌ای مانند فعالیت ایمنی و جذب مواد مغذی را حفظ می‌کنند.

ویژگی‌های مشاهده‌شده می‌تواند LiPfe را به ابزاری ارزشمند برای مطالعات زیست‌شناسی، بازسازی بافت‌ها و حتی پژوهش‌های پزشکی تبدیل کند. همچنین از آنجا که این بافت‌ها بدون نیاز به استفاده از حیوان زنده قابل مطالعه هستند، ممکن است کاربردهای پژوهشی گسترده‌ای پیدا کنند.

بااین‌حال، کشف جدید پرسش‌های فلسفی تازه‌ای نیز مطرح کرده است. آیا این ساختارها را می‌توان موجود زنده دانست؟ آن‌ها مواد مغذی جذب می‌کنند و بافتشان تجزیه نمی‌شود، اما توانایی تولیدمثل ندارند؛ خصوصیتی که معمولاً یکی از معیارهای اصلی حیات به‌شمار می‌رود.

اکنون پژوهشگران در تلاش‌اند بفهمند چه سازوکاری این «جاودانگی بافتی» را شکل داده و چرا چنین ویژگی منحصربه‌فردی تنها در این گونه مشاهده شده است. آن‌ها همچنین امیدوارند بتوانند نقش تکاملی این پدیده عجیب را روشن کنند؛ پدیده‌ای که شاید ما را وادار به بازنگری در تعریف مفهوم حیات کند.

پژوهش در ‌ژورنال Science Advances منتشر شده است.