کشف مینی اختاپوس آبی؛ موجودی قبلاُ ناشناخته که ساکن اعماق جزایر گالاپاگوس است

دانشمندان گونه‌ای بسیار کوچک و آبی‌رنگ از اختاپوس را در اعماق اقیانوس نزدیک جزایر گالاپاگوس شناسایی کرده‌اند که به‌راحتی در کف دست جا می‌شود. اکنون پس از سال‌ها بررسی، این موجود اسرارآمیز سرانجام نام علمی رسمی خود را دریافت کرده است: میکروالدون گالاپاگوسی (Microeledone galapagensis).

اختاپوس جدید نخستین بار در سال ۲۰۱۵ طی یک مأموریت اکتشاف اعماق دریا مشاهده شد. این مأموریت با کشتی پژوهشی «ای/وی ناتیلوس» انجام می‌شد که برای بررسی بخش‌های ناشناخته اقیانوس‌ها به تجهیزات پیشرفته تصویربرداری و نمونه‌برداری مجهز است.

به گزارش وایرد، پژوهشگران در جریان مأموریت از زهپاد یا زیردریایی هدایت‌پذیر از راه دور (ROV) استفاده کردند. این ربات زیرآبی می‌تواند بدون حضور مستقیم انسان به اعماق بسیار زیاد دریا برود و از محیط فیلم‌برداری و نمونه‌برداری کند. دانشمندان درحال بررسی بستر اقیانوس در نزدیکی جزیره داروین، واقع در شمال مجمع‌الجزایر گالاپاگوس بودند که دوربین ربات در عمق حدود ۱۷۷۳ متری، اختاپوسی کوچک با رنگ آبی درخشان را ثبت کرد.

گالاپاگوس مجموعه‌ای از جزایر آتشفشانی در اقیانوس آرام است که به‌دلیل تنوع زیستی منحصربه‌فرد خود شهرت جهانی دارد. این جزایر نقشی مهم در شکل‌گیری نظریه تکامل چارلز داروین داشتند و هنوز هم یکی از مهم‌ترین مناطق جهان برای مطالعه‌ی تکامل و گونه‌های کمیاب به‌شمار می‌روند.

پژوهشگران پس از مشاهده جانور توانستند یک نمونه از آن را جمع‌آوری کنند و از دو نمونه دیگر نیز فیلم بگیرند. سپس بررسی‌های دقیق‌تر روی اختاپوس انجام دادند. با‌این‌حال، دانشمندان ابتدا مطمئن نبودند این جانور به کدام گونه تعلق دارد. به همین دلیل با جانت وویت، متخصص سرپایان در موزه فیلد شیکاگو، تماس گرفتند و تصاویر موجود را برای او فرستادند.

جانت وویت، نویسنده اصلی پژوهش گفت از همان نگاه نخست متوجه شده است که با جانوری غیرمعمول روبه‌رو هستند. او توضیح داد که در تمام سال‌های فعالیتش هرگز نمونه‌ای شبیه این اختاپوس ندیده بود.

اما تأیید اینکه یک جانور به گونه‌ای کاملاً جدید تعلق دارد، فرایندی پیچیده است. دانشمندان باید تمام بخش‌های بدن، از شکل بازوها گرفته تا اندام‌های داخلی و ساختار پوست را بررسی و آن را با گونه‌های شناخته‌شده مقایسه کنند. مشکل این بود که فقط یک نمونه واقعی از این اختاپوس در اختیار پژوهشگران قرار داشت و آن‌ها نمی‌خواستند با کالبدشکافی، این نمونه ارزشمند و کمیاب را از بین ببرند.

پژوهشگران با کمک تصاویر سه‌بعدی توانستند ویژگی‌های اختاپوس را بررسی کنند؛ از جمله بازوهای کوتاه و نسبتاً ضخیم با تعداد کم مکنده‌ها، پوست صاف و تقریباً بدون رنگ‌دانه در بخش پشتی بدن، و همچنین اندامی قیفی‌شکل که در طبقه‌بندی اختاپوس‌ها اهمیت دارد. این اندام قیفی‌شکل در حرکت جانور نقش دارد. اختاپوس با بیرون‌راندن آب از این بخش، به‌سرعت در آب حرکت می‌کند.

تصویربرداری سی‌تی‌اسکن برای نمونه‌های مرجع اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا روشی غیرتخریبی محسوب می‌شود. در زیست‌شناسی، نمونه مرجع همان نمونه‌ای است که تعریف رسمی یک گونه جدید بر پایهٔ آن انجام می‌شود و به همین دلیل ارزش علمی بسیار بالایی دارد.

کشف اختاپوس کوچک جدید فقط به معنای معرفی گونه جدید نیست، بلکه یادآور آن است که انسان هنوز بخش بزرگی از اعماق اقیانوس‌ها را نمی‌شناسد. با وجود پیشرفت فناوری، قسمت‌های وسیعی از کف اقیانوس‌ها همچنان ناشناخته باقی مانده‌اند و دانشمندان معتقدند احتمال کشف گونه‌های جدید بسیاری در این مناطق وجود دارد.

اعماق دریا محیطی بسیار دشوار برای زندگی است. فشار آب در عمق بیش از ۱۷۰۰ متری صدها برابر بیشتر از فشار سطح زمین است، نور خورشید به آنجا نمی‌رسد و دمای آب نیز بسیار پایین است. با‌این‌حال، موجودات گوناگونی توانسته‌اند خود را با این شرایط سازگار کنند و زیست‌بوم‌هایی پیچیده و ناشناخته را شکل دهند.

جانت وویت می‌گوید تعداد انسان‌هایی که تاکنون چنین اختاپوس‌هایی را از نزدیک دیده‌اند، بسیار اندک است و او خود را خوش‌شانس می‌داند که فرصت مطالعه این جانوران را داشته است. به گفته او، هنوز بخش بزرگی از دنیای زیر آب ناشناخته مانده و اکتشافات آینده می‌توانند شگفتی‌های بیشتری را آشکار کنند.

پژوهش در ژورنال Zootaxa منتشر شده است.