بسیاری از اشکال پیچیده حیات پیش از انفجار کامبرین هم وجود داشتند

تاکنون تصور می‌شد اجداد اولیه جانوران، موجوداتی ساده و بدون ساختارهای تخصصی بوده‌اند. اما کشف فسیل‌های متنوع جانوران دوطرفه در دوران ادیاکارن، این دیدگاه را به چالش کشیده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که بسیاری از این جانوران از همان ابتدا دارای ساختارهایی پیچیده برای تغذیه و سایر عملکردهای زیستی بوده‌اند.

دوران ادیاکاران، دوره‌ای پیش از نقطه عطف حیاتی در تاریخ جانوران، یعنی «انفجار کامبرین» بود. انفجار کامبرین حدود ۵۳۹ میلیون سال پیش آغاز شد و با تنوع ناگهانی و چشمگیر اشکال فیزیکی و پیچیدگی بدن جانوران همراه بود؛ هرچند هنوز مشخص نیست این انفجار چگونه رخ داد.

فسیل‌های اواخر دوران ادیاکاران (بین ۵۷۵ تا ۵۳۹ میلیون سال پیش) نشان می‌دهند اولین فسیل‌های قطعی جانوران در این دوره ظاهر شده‌اند، اما جزئیات زیادی درباره بدن یا زیست‌شناسی آن‌ها ارائه نمی‌دهند. بسیاری از گروه‌های جانوری کامبرین نیز در سوابق ادیاکاران یافت نمی‌شوند که نشان می‌دهد تنوع جانوری کامبرین ممکن است از تعداد کمی گونه آغاز شده باشد. اکنون، مجموعه‌ای جدید از نمونه‌های فسیلی جمع‌آوری‌شده در نزدیکی جیانگچنگ چین، این ایده را به چالش می‌کشند.

در سال ۲۰۲۲، گائورونگ لی، دیرینه‌شناس دانشگاه یون‌نان در کونمینگ و همکارانش در حالی که به دنبال فسیل‌ جلبک‌های ادیاکاران بودند، با قطعات فسیلی عجیب و ناشناسی مواجه شدند. آن‌ها در سال ۲۰۲۳، جانوران استوانه‌ای شکلی را پیدا کردند که چند سانتی‌متر از کف اقیانوسها بالا می‌آمدند و صفحه‌ای صاف در یک انتها و زائده پرچم‌مانند قابل انعطافی در انتهای دیگر داشتند که به نظر می‌رسید از دهانشان بیرون بیاید.

کشف آن «کرم‌های شیپوری»، نقطه عطفی برای تیم لی بود. تیم او با همکاری پژوهشگران دانشگاه آکسفورد، ماموریت پژوهشی دیگری را در سال ۲۰۲۴ آغاز کردند که به کشف حدود ۷۰۰ نمونه فسیل از اواخر دوران ادیاکاران منجر شد.

محققان در بررسی فسیل‌های جدید، نمونه‌هایی شبیه گونه‌ای به نام هاوتیا (Haootia quadriformis) پیدا کردند. این موجود که برای اولین بار در سال ۲۰۱۴ معرفی شد، قدیمی‌ترین فسیلی به شمار می‌رود که نشانه‌های بافت عضلانی در آن دیده شده است.

یکی از نکات قابل‌توجه در پژوهش، کشف جانورانی با تقارن دوطرفه بود؛ به این معنی که ویژگی‌های بدنی آن‌ها در سمت راست و چپ بدن مشابه یکدیگر هستند. یافتن فسیل‌های کامل جانوران دوطرفه در دوران ادیاکاران بسیار نادر است و تا پیش از این تنها چهار گونه از این نوع جانوران شناسایی شده بودند.

بااین‌حال، تیم پژوهشی توانست بیش از ۱۸۰ فسیل کرم شیپوری را پیدا کند که همراه با آن‌ها، فسیل‌های سایر موجودات دوطرفه نیز یافت شد؛ برخی از این نمونه‌ها شکلی شبیه سوسیس‌ به سیخ کشیده داشتند و زائده‌های پرمانندی در اطراف دهانشان به چشم می‌خورد.

بررسی‌ها نشان داد بسیاری از نمونه‌ها دارای ساختارهای تخصصی برای تغذیه هستند؛ به عبارت دیگر، این موجودات اجداد ساده‌ای برای گروه‌های بعدی جانوری نبودند و از همان ابتدا پیچیدگی قابل توجهی را به نمایش می‌گذاشتند. با استناد به نتایج می‌توان گفت انفجار تنوع جانوری در دوران کامبرین رویدادی ناگهانی نبوده، بلکه نتیجه‌ی انباشت تدریجی پیچیدگی‌های زیستی در طول میلیون‌ها سال پیش بوده است.

اسکات ایوانز، دیرینه‌شناس بی‌مهرگان موزه تاریخ طبیعی آمریکا در نیویورک، معتقد است که تعیین دقیق ارتباط بین جانوران ادیاکاران و گروه‌های جانوری دوران کامبرین، گام مهم بعدی در این پژوهش‌هاست. او می‌گوید: «این موضوع می‌تواند به ما کمک کند تا درک بهتری از ریشه‌های تکاملی جانوران امروزی داشته باشیم.»

مطالعه در نشریه ساینس منتشر شده است.