زباله‌های فضایی ناشی از انفجار ماهواره چینی می‌توانند دهه‌ها در مدار باقی بمانند

یک ماهواره شناسایی چینی که اوایل سال جاری میلادی در مداری غیرمعمول برفراز زمین قرار گرفت، ظاهراً اکنون متلاشی شده و میدان گسترده‌ای از زباله‌های فضایی ایجاد کرده است.

جاناتان مک‌داول، ردیاب فعالیت‌های فضایی و اخترفیزیکدان سابق مرکز اخترفیزیک هاروارد-اسمیتسونین، چهارم سپتامبر در ایکس اعلام کرد که نیروی فضایی ایالات متحده، ۴۳ قطعه زباله فضایی ناشی از متلاشی‌شدن ماهواره «یائوگن ۵۰ (۰۲)» را در فهرست خود ثبت کرده است. قطعات شناسایی‌شده در بازه ارتفاعی حدود ۶۰۰ تا ۱۱۰۰ کیلومتر پراکنده شده‌اند و مداری بسیار پس‌رونده با شیب ۱۴۲ درجه قرار دارند.

علت ازهم‌گسیختگی ماهواره چینی هنوز مشخص نیست. از جمله علت‌های احتمالی می‌توان به نقص در سامانه پیشرانش یا باتری و همچنین برخورد با اجرام دیگر، مانند قطعه‌ای زباله فضایی اشاره کرد. مشکل اصلی اینجاست که قطعات در ارتفاعی قرار دارند که در آن اثر نیروی پسا‌ی جوی ناچیز است؛ بنابراین احتمالاً برای چند دهه یا حتی بیشتر در مدار باقی خواهند ماند.

شرکت علوم و فناوری هوافضای چین (CASC) و هیچ‌کدام از زیرمجموعه‌های آن تاکنون درباره حادثه اخیر اظهارنظر نکرده‌اند. ماهواره یائوگن ۵۰ (۰۱) ساخت آکادمی فناوری فضایی شانگهای (SAST) است، در حالی که ماهواره نسخه ۰۲ توسط آکادمی فناوری فضایی چین (CAST) ساخته شده است. هر دو نهاد از زیرمجموعه‌های اصلی CASC هستند و در زمینه تولید فضاپیما فعالیت می‌کنند.

ماهواره یائوگن ۵۰ (۰۲)، ۱۵ مارس برفراز موشک لانگ مارچ 6A از مرکز پرتاب ماهواره تائی‌یوان به فضا پرتاب شد. این ماهواره به نسخه‌ی اول خود پیوست که دو ماه پیش‌تر، در ژانویه به فضا پرتاب شده بود. هر دو ماهواره در مداری بسیار پس‌رونده قرار گرفتند؛ مداری که در آن ماهواره در جهت مخالف با چرخش زمین به دور سیاره حرکت می‌کند.

شرکت علوم و فناوری هوافضای چین ماهواره‌های یائوگن ۵۰ را با عباراتی کلی توصیف کرده و گفته آن‌ها برای نقشه‌برداری و بررسی زمین، برآورد میزان تولید محصولات کشاورزی و کاهش اثرات بلایای طبیعی به کار می‌روند. بااین‌حال، تحلیلگران خارج از چین معتقدند فضاپیماهای سری یائوگن حامل محموله‌های اطلاعاتی، نظارتی و شناسایی هستند که می‌توانند شامل رادار دهانه مصنوعی (SAR)، حسگرهای نوری و تجهیزات جمع‌آوری اطلاعات سیگنالی باشند.

موشک ماهواره‌بر لانگ مارچ 6A سابقه مشکلات مرتبط با ازهم‌گسیختگی مراحل فوقانی خود را دارد. شماری از این مراحل فوقانی که از سوخت کروسین و اکسیژن مایع استفاده می‌کنند، پس از استقرار موفقیت‌آمیز فضاپیماها متلاشی شده‌اند. هفته گذشته نیز مرحله فوقانی یک موشک مرتبط به نام لانگ مارچ 6C، دچار حادثه‌ای مشابه شد و ابری از زباله‌های فضایی به‌وجود آورد.

دفتر زباله‌های فضایی آژانس فضایی اروپا (ESA) برآورد می‌کند تاکنون بیش از ۶۶۰ مورد ازهم‌گسیختگی، انفجار، برخورد یا رویداد غیرعادی منجر به تولید قطعات و زباله‌های فضایی در مدار زمین رخ شده است. در سال ۲۰۲۴ نیز ماهواره هواشناسی نظامی بازنشسته آمریکا به نام DMSP-5D2 F14، در ارتفاع ۸۴۰ کیلومتری متلاشی شد.

آزمایش موشک ضدماهواره چین در سال ۲۰۰۷ نیز ماهواره هواشناسی ازکارافتاده «فنگ‌یون 1C» را منهدم کرد؛ رویدادی که همچنان بزرگ‌ترین حادثه منفرد تولیدکننده زباله فضایی در تاریخ محسوب می‌شود. تحلیلی از سوی موسسه کیپ‌ترک نشان داده است که ۱۹ سال پس از این آزمایش، هنوز ۲۳۱۸ قطعه قابل ردیابی از زباله‌های ناشی از انهدام فنگ‌یون 1C در مدار باقی مانده است.

دفتر زباله‌های فضایی ESA برآورد می‌کند که در حال حاضر حدود ۵۴هزار جرم فضایی بزرگ‌تر از ۱۰ سانتی‌متر در مدار زمین ردیابی می‌شوند. با کاهش اندازه اجرام، تعداد آن‌ها به شکل چشمگیری افزایش می‌یابد؛ به‌طوری که تخمین زده می‌شود حدود ۱٫۲ میلیون جرم با اندازه بین یک تا ۱۰ سانتی‌متر و حدود ۱۴۰ میلیون جرم با اندازه بین یک میلی‌متر تا یک سانتی‌متر در مدار زمین وجود داشته باشد.

این قطعات به دلیل تعداد بسیار زیاد و اندازه کوچکشان، کوچک‌تر و پرشمارتر از آن هستند که بتوان تک‌تک آن‌ها را در فهرست‌های ردیابی ثبت کرد، اما همچنان می‌توانند در اثر برخورد با فضاپیماها با سرعت بسیار بالا، آن‌ها را از کار بیندازند.