گزارش مؤسسه ارواسپیس: موشک‌های غول‌پیکر شاید از نظر اقتصادی شکست بخورند

هم‌زمان با تلاش اسپیس‌ایکس و دیگر شرکت‌ها برای ساخت موشک‌های بسیار بزرگ، مطالعه‌ای جدید به این نتیجه رسیده است که شاید مفهومی به نام «موشک بیش از حد بزرگ» واقعاً وجود داشته باشد.

گزارشی که توسط مؤسسه «اروسپیس کورپوریشن» منتشر شده است، می‌گوید هرچند موشک‌های فوق‌سنگین یا به اختصار SHL به‌دلیل اندازه بزرگ خود می‌توانند هزینه پرتاب را کاهش دهند، ممکن است از نقطه‌ای به بعد، افزایش ابعاد موشک باعث شود هزینه پرتاب به ازای هر کیلوگرم محموله دوباره افزایش پیدا کند.

در گزارش آمده است: «موشک‌های فوق‌سنگین می‌توانند با افزایش جرم کل محموله‌ای که به مدار می‌برند، هزینه حمل هر واحد محموله را کاهش دهند. اما این روند تا جایی ادامه دارد و پس از آن، ظرفیت بیشتر موشک ممکن است به هزینه، زمان یا پیچیدگی عملیاتی بیشتری نیاز داشته باشد؛ یعنی بازدهی آن رو به کاهش برود.»

این افزایش هزینه‌های نهایی می‌تواند ناشی از اقدامات بیشتر برای آماده‌سازی موشک‌های بزرگ‌تر و همچنین هزینه‌های عملیاتی مرتبط با آن‌ها باشد. بااین‌حال، گزارش تلاش نکرده است اندازه بهینه یک موشک را محاسبه یا مشخص کند که آیا موشک‌های فوق‌سنگین در حال ساخت، مانند استارشیپ اسپیس‌ایکس یا نیوگلن ۹×۴ (نسخه ارتقایافته‌ای که سال گذشته معرفی شد)، از آن اندازه بهینه فراتر می‌روند یا خیر.

گزارش برای توضیح موضوع، به هواپیمای ایرباس A380 اشاره می‌کند؛ هواگرد غول‌پیکری که از نظر فنی موفق بود، اما از نظر تجاری شکست خورد؛ زیرا هزینه‌های بالاتر آن موجب شد در رقابت با هواپیماهای کوچک‌تر و کم‌مصرف‌تر، مزیتش را از دست بدهد.

در گزارش آمده است: «تجربه صنایع دیگر نشان می‌دهد که بزرگ‌تر بودن همیشه بهتر نیست؛ زیرا مقیاس بیش از حد می‌تواند به پیچیدگی بیشتر، کاهش انعطاف‌پذیری و در بسیاری از موارد، استفاده ناکامل از ظرفیت حمل منجر شود. گاهی نیز عوامل گسترده‌تر بازار و شرایط بیرونی هستند که موفقیت اقتصادی را تعیین می‌کنند.»

مؤسسه ارواسپیس پرتابگرهای فوق‌سنگین را موشک‌هایی تعریف می‌کند که توانایی حمل دست‌کم ۵۰ تن محموله به مدار نزدیک زمین را داشته باشند. براساس این تعریف، در حال حاضر دو موشک عملیاتی در این رده قرار می‌گیرند: فالکون هوی اسپیس‌ایکس و اسپیس لانچ سیستم ناسا. علاوه بر استارشیپ و نسخه ارتقایافته نیوگلن، چین نیز در حال ساخت موشک‌های لانگ مارچ ۹ و لانگ مارچ ۱۰ است که آن‌ها نیز در این دسته قرار می‌گیرند.

گزارش می‌افزاید: «این پرسش وجود دارد که آیا استفاده نسبتاً محدود از فالکون هوی، نشانه‌ای از تقاضای پایین بازار برای موشک‌های فوق‌سنگین آینده با ظرفیت حمل به‌مراتب بیشتر است؟»

البته مطالعه پاسخ قطعی به این پرسش نمی‌دهد. به گفته نویسندگان، فالکون هوی از همان حجم محفظه حمل محموله فالکون ۹ استفاده می‌کند و همین موضوع ممکن است توانایی آن را برای حمل محموله‌های بزرگ‌تر محدود کرده باشد. همچنین بازارهایی که بتوانند به‌طور کامل از ظرفیت موشک‌های فوق‌سنگین استفاده کنند، هنوز به‌طور کامل شکل نگرفته‌اند.

گزارش ارواسپیس چندین بازار بالقوه برای موشک‌های فوق‌سنگین برمی‌شمارد؛ از منظومه‌های ماهواره‌های اینترنتی گرفته تا دیتاسنترهای مداری و نیروگاه‌های خورشیدی فضایی. البته به جز منظومه‌های ماهواره‌ای که اینترنت پرسرعت ارائه می‌دهند، هیچ‌کدام از این بازارها هنوز به‌صورت واقعی وجود ندارند.

در گزارش آمده است: «پرسش اصلی این است که این بازارها چه زمانی شکل خواهند گرفت و آیا می‌توانند تقاضای کافی برای توجیه هزینه‌های پرتابی که موشک‌های فوق‌سنگین ایجاد می‌کنند، به وجود آورند؟»

گزارش پیش‌بینی می‌کند که منظومه‌های عظیم ماهواره‌های اینترنتی نخستین بازار مهم برای این موشک‌ها خواهند بود و همچنین می‌توانند به استانداردسازی طراحی محموله‌ها کمک کنند؛ مثل ماهواره‌های استارلینک که به‌طور ویژه برای جای‌گیری در محفظه بار استارشیپ با دهانه شکاف‌مانند طراحی شده‌اند. همچنین داشتن یک مشتری داخلی بزرگ،‌ مثل اسپیس‌ایکس و بلو ارجین با منظومه‌های ماهواره‌ای و پروژه‌های دیتاسنتر مداری خودشان، می‌تواند مزیت مهمی باشد.

گزارش در پایان نتیجه می‌گیرد: «در حال حاضر، محتمل‌ترین مسیر بلوغ بازار، ارائه خدمات منظم به ابرمنظومه‌های ماهواره‌ای خواهد بود. چنین فعالیتی موجب می‌شود موشک‌های فوق‌سنگین نه فقط به‌عنوان شاهکاری مهندسی، بلکه به‌عنوان موفقیت تجاری اثبات‌شده و زیربنای ضروری برای تحقق پروژه‌های بزرگ‌تر و بلندپروازانه‌تر شناخته شوند.»