از کووید تا هانتاویروس؛ راز شیوع بیماری‌ها در کشتی‌های کروز چیست؟

خلاصه مقاله:

• پژوهشگران می‌گویند کشتی‌های تفریحی به دلیل فضای محدود، تجمع زیاد مسافران و استفاده مشترک از امکانات، به محیطی مناسب برای گسترش بیماری‌های عفونی تبدیل می‌شوند.
• بررسی شیوع کووید-۱۹ در کشتی «دایموند پرینسس» نشان داد که قرنطینه و جداسازی بیماران می‌تواند سرعت انتقال ویروس را کاهش دهد؛ هرچند واکنش زودهنگام اهمیت زیادی دارد.
• نوروویروس یکی از رایج‌ترین بیماری‌های مرتبط با کشتی‌های تفریحی است و معمولاً از طریق غذا، سطوح آلوده و تماس نزدیک میان افراد منتقل می‌شود.
• دانشمندان هشدار می‌دهند که تهویه نامناسب، بوفه‌های مشترک و سامانه‌های آب کشتی‌ها می‌توانند خطر انتشار بیماری‌هایی مانند آنفلوانزا، لژیونر و حتی هانتاویروس را افزایش دهند.

کشتی‌های تفریحی برای بسیاری از مردم نماد تعطیلات لوکس، آرامش و سفرهای خاطره‌انگیز هستند؛ شهرهای شناوری که مسافران در آن‌ها می‌توانند روزها یا حتی هفته‌ها روی آب زندگی کنند، غذا بخورند، استراحت کنند و به استفاده از امکانات سرگرمی متنوع بپردازند. اما همین ویژگی‌هایی که سفر دریایی را جذاب می‌کنند، از دیدگاه دانشمندان بهداشت عمومی می‌توانند به محیطی ایده‌آل برای گسترش بیماری‌های عفونی تبدیل شوند. در واقع کشتی‌های تفریحی نمونه‌ای کوچک اما بسیار واقعی از این هستند که بیماری‌ها چگونه در محیط‌های شلوغ و به‌هم‌پیوسته گسترش پیدا می‌کنند.

در کشتی تفریحی هزاران نفر در فضایی نسبتاً محدود کنار هم زندگی می‌کنند. آن‌ها از رستوران‌ها، سالن‌های نمایش، استخرها، آسانسورها، راهروها، سرویس‌های بهداشتی، سیستم تهویه و منابع آب مشترک استفاده می‌کنند. این شرایط باعث می‌شود اگر یک عامل بیماری‌زا وارد کشتی شود، فرصت زیادی برای انتقال از فردی به فرد دیگر پیدا کند. به همین دلیل کارشناسان گاهی کشتی‌های تفریحی را «شهرهای موقت شناور» توصیف می‌کنند؛ شهرهایی که تمام اجزای زندگی روزمره در آن‌ها وجود دارد، اما فضای محدود و تراکم جمعیت، کنترل بیماری را دشوارتر می‌کند.

یکی از معروف‌ترین نمونه‌های شیوع بیماری در کشتی‌های تفریحی، ماجرای کشتی «دایموند پرینسس» در آغاز دنیاگیری کووید-۱۹ بود. در سال ۲۰۲۰، صدها نفر از مسافران و خدمه این کشتی به ویروس کرونا مبتلا شدند و در نهایت آزمایش ۶۱۹ نفر مثبت اعلام شد. این کشتی که در نزدیکی ژاپن قرنطینه شده بود، به نمونه‌ای مهم برای مطالعه رفتار ویروس در محیط‌های بسته تبدیل شد. پژوهشگران بعداً دریافتند ساختار کشتی، رفت‌وآمد مداوم افراد و فضاهای مشترک باعث شده بود ویروس راحت‌تر منتقل شود. مدل‌سازی‌های علمی نشان داد اقداماتی مانند قرنطینه و جداسازی بیماران توانست از تعداد زیادی از موارد ابتلا جلوگیری کند، اما اگر این اقدامات زودتر آغاز می‌شدند، احتمالاً میزان شیوع بسیار کمتر می‌شد.

در هفته‌های اخیر نیز شیوع نادر هانتاویروس در کشتی تفریحی ام‌وی هوندیوس توجه مقام‌های بهداشتی جهان را جلب کرده است. این کشتی که در مسیر اقیانوس اطلس میان آمریکای جنوبی و آفریقا در حرکت بود، با چندین مورد ابتلا به سویه ویروس آند روبه‌رو شد؛ گونه‌ای از هانتاویروس که برخلاف بیشتر انواع این ویروس، در موارد نادر قابلیت انتقال انسان‌به‌انسان را نیز دارد. کارشناسان احتمال می‌دهند منبع اولیه آلودگی تماس با جوندگان آلوده در جریان یکی از توقف‌های گردشگری کشتی بوده باشد، هرچند تحقیقات همچنان ادامه دارد.

پژوهشگران در بررسی مجموعه‌ای از مطالعات پیشین، ۱۲۷ گزارش از شیوع نوروویروس در کشتی‌های تفریحی پیدا کردند. بسیاری از این موارد با غذای آلوده، سطوح آلوده و انتقال مستقیم میان افراد مرتبط بودند. گزارش‌های جدیدتر در ایالات متحده نیز نشان داده‌اند که نوروویروس می‌تواند در محیط کشتی با سرعتی بسیار بالا میان مسافران و خدمه پخش شود. یکی از دلایل این است که نوروویروس برای انتقال به مقدار بسیار کمی از ذرات ویروسی نیاز دارد و حتی تماس کوتاه با سطح آلوده نیز ممکن است باعث ابتلا شود.

نام برخی کشتی‌ها نظیر «سلبریتی مرکوری»، «اکسپلورر آو د سیز» و «کارنیوال تریومف» بارها در گزارش‌های مربوط به شیوع بیماری دیده شده است. این کشتی‌ها الزاماً مشکلی خاص یا غیرعادی نداشتند، بلکه صرفاً نمونه‌هایی بودند از محیط‌هایی که در آن‌ها هزاران نفر در فضاهای مشترک با یکدیگر در تماس هستند. در چنین شرایطی، یک بیماری واگیردار می‌تواند ظرف مدت کوتاهی تعداد زیادی از افراد را درگیر کند.

شیوه سرو غذا یکی از مهم‌ترین عوامل افزایش خطر انتقال بیماری در کشتی‌های تفریحی است. در بسیاری از این کشتی‌ها غذا به‌صورت بوفه سرو می‌شود؛ یعنی تعداد زیادی از مسافران از ظروف، قاشق‌ها، انبرها و سطوح مشترک استفاده می‌کنند. اگر فردی آلوده باشد اما هنوز علائم بیماری را نشان ندهد، ممکن است ناخواسته ویروس را به غذا یا سطوح مختلف منتقل کند. این موضوع درباره نوروویروس اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا افراد می‌توانند پیش از احساس بیماری نیز ناقل باشند.

علاوه بر این، مسافران زمان زیادی را در فضاهای سرپوشیده کنار هم سپری می‌کنند؛ از رستوران‌ها و کافه‌ها گرفته تا سالن‌های نمایش، مراکز خرید، راهروها، آسانسورها و بخش‌های اسپا. خدمه کشتی نیز معمولاً در همان محیط زندگی و کار می‌کنند و اغلب اتاق‌های مشترک دارند. در نتیجه بیماری می‌تواند نه‌تنها میان مسافران، بلکه بین خدمه و مسافران نیز جابه‌جا شود.

سیستم تهویه هوا نیز نقش بسیار مهمی در میزان انتقال بیماری دارد. اگرچه کشتی‌های تفریحی کاملاً بسته نیستند، اما بسیاری از فعالیت‌ها در فضاهای داخلی انجام می‌شود. پژوهش‌های مربوط به کیفیت هوای داخل کشتی‌ها نشان داده‌اند که در محیط‌های شلوغ و بسته، اگر تهویه مناسب وجود نداشته باشد، ویروس‌های تنفسی راحت‌تر گسترش پیدا می‌کنند. گردش هوای تازه، استفاده از فیلترهای تخصصی و سامانه‌های تصفیه هوا می‌توانند خطر انتقال بیماری را کاهش دهند. این موضوع به‌ویژه درباره ویروس‌هایی مانند کرونا و آنفلوانزا که از طریق قطرات تنفسی و ذرات معلق در هوا منتقل می‌شوند، اهمیت دارد.

در یکی از شیوع‌های مشهور بیماری لژیونر در کشتی‌های تفریحی، منبع آلودگی به یک وان آب گرم یا جکوزی مرتبط بود. گزارش‌های منتشرشده از سوی مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا نیز موارد دیگری را ثبت کرده‌اند که در آن‌ها سامانه آب کشتی عامل انتشار باکتری بوده است. کنترل کامل این نوع آلودگی در کشتی‌ها دشوار است، زیرا سامانه‌های آب‌رسانی گسترده و پیچیده‌اند و آب در بخش‌های مختلف کشتی جریان دارد.

سن و وضعیت سلامت مسافران نیز در شدت خطر نقش مهمی دارد. سفرهای دریایی به‌ویژه در میان سالمندان محبوب هستند و بسیاری از مسافران بیماری‌های مزمن مانند دیابت، بیماری قلبی یا مشکلات ریوی دارند. در چنین شرایطی، حتی بیماری گوارشی ساده‌ای می‌تواند به کم‌آبی شدید بدن منجر شود و عفونت‌های تنفسی نیز ممکن است به ذات‌الریه یا بستری شدن در بیمارستان ختم شوند.

پویش پورمحمد

مهندسی بی‌نهایت: کشتی کروز «نماد دریاها»، شهری روی آب

مطالعه '29

هرچند کشتی‌های تفریحی معمولاً دارای مراکز درمانی هستند، امکانات آن‌ها در مقایسه با بیمارستان‌های بزرگ زمینی محدود است. این مراکز بیشتر برای کمک‌های اولیه، درمان‌های پایه و مراقبت کوتاه‌مدت طراحی شده‌اند و توانایی مدیریت همه‌گیری گسترده را ندارند. به همین دلیل، واکنش سریع به علائم بیماری، گزارش فوری موارد مشکوک، جداسازی بیماران و ضدعفونی مداوم فضاها اهمیت بسیار زیادی دارد.

علاوه بر کووید-۱۹ و نوروویروس، بیماری‌های دیگری نیز می‌توانند در کشتی‌های تفریحی گسترش پیدا کنند. ویروس آنفلوانزا یکی از نمونه‌های مهم است که در محیط‌های شلوغ سرپوشیده به‌سرعت منتقل می‌شود. همچنین کارشناسان در سال‌های اخیر درباره خطرات بالقوه هانتاویروس نیز هشدار داده‌اند.

دانشمندان می‌گویند بهترین راه محافظت از مسافران، پیشگیری پیش از آغاز سفر است. مسافران بهتر است پیش از رزرو سفر بررسی کنند که شرکت کشتیرانی چه سیاست‌هایی برای گزارش بیماری، نظافت، قرنطینه و کنترل شیوع دارد. همچنین توصیه می‌شود واکسن‌های ضروری، به‌ویژه واکسن آنفلوانزا و کووید، به‌روز باشند. سالمندان، زنان باردار و افرادی که بیماری زمینه‌ای دارند نیز بهتر است پیش از سفر با پزشک مشورت کنند و مطمئن شوند بیمه مسافرتی آن‌ها مشکلات ناشی از بیماری را پوشش می‌دهد.

گرچه شرکت‌های کشتیرانی در سال‌های اخیر سیستم‌های بهداشتی و برنامه‌های مقابله با شیوع بیماری را بهبود داده‌اند و بسیاری از سفرها بدون مشکل انجام می‌شوند، ساختار اصلی سفرهای دریایی همچنان همان چالش قدیمی را حفظ کرده است: تعداد زیادی انسان که در محیطی محدود از هوای مشترک، غذاهای مشترک، سامانه‌های آب مشترک و فضاهای عمومی مشترک استفاده می‌کنند. همین ویژگی باعث می‌شود کشتی‌های تفریحی همچنان نمونه‌ای مهم برای مطالعه بهداشت عمومی باشند؛ یادآوری این واقعیت که نحوه طراحی محیط زندگی انسان‌ها می‌تواند به اندازه خود میکروب‌ها در گسترش بیماری نقش داشته باشد.