آیا میتوان ایستگاه فضایی بینالمللی را بهجای خروج از مدار به موزه تبدیل کرد؟
ایستگاه فضایی بینالمللی (ISS) بیش از ربع قرن است که بهعنوان تنها سکونتگاه دائمی بشر در ورای جو زمین شناخته میشود؛ سازهای عظیم در ارتفاع ۴۰۰ کیلومتری که باعث شده طی تمام سالها، حتی برای یک لحظه تمام جمعیت انسانها بهصورت همزمان روی سیاره مبدأ حضور نداشته باشند.
آزمایشگاه پیشرفتهی مداری که نماد همکاریهای بینالمللی و کانون پژوهشهای علمی پیچیده محسوب میشود، طبق برنامهریزیهای فعلی باید تا پنج سال آینده با ورود کنترلشده به جو زمین، پایانی آتشین را تجربه کند. بااینحال، دو قانونگذار آمریکایی معتقدند ناسا باید بهجای نابودی کامل، گزینهی حفظ این میراث تاریخی را با جدیت بررسی کند.
لایحه بازنوشت بودجه ناسا برای سال ۲۰۲۶، در تاریخ ۴ فوریه با تأیید اجماعی کمیته علمی مجلس نمایندگان آمریکا همراه شد. این مصوبه برخلاف بودجههای سالانه، اولویتهای استراتژیک و اهداف بلندمدت آژانس فضایی را تعیین میکند و اکنون در انتظار تأیید نهایی در مجلس نمایندگان، سنا و امضای ریاستجمهوری است.
الحاقیه شماره ۳۶ این لایحه که توسط جورج وایتسایدز و نیک بگیچ ارائه شده است، ناسا را مکلف میکند تا امکانسنجی انتقال ایستگاه فضایی به یک «بندرگاه مداری» در ارتفاعات بالاتر و امنتر را بهجای سقوط در اقیانوس بررسی کند. هدف از این طرح، جلوگیری از سقوط ایستگاه در اقیانوس آرام و حفظ آن بهعنوان یک دارایی ارزشمند ملی و بینالمللی است.
چرا ایستگاه فضایی بینالمللی به پایان راه خود رسیده است؟
ایستگاه فضایی بینالمللی با وجود ۲۷ سال خدمات مستمر و بهروزرسانیهای مداوم، اکنون با فرسودگی قطعات و چالشهای فنی در بخشهای مختلف، بهویژه با ترکخوردگی و نشت هوا در بخش روسی ایستگاه دستوپنجه نرم میکند. به همین دلیل، ناسا قصد دارد پس از بازنشستگی ISS در سال ۲۰۳۰، فعالیتهای مدار پایین زمین (LEO) را به ایستگاههای خصوصی نظیر ایستگاه «اکسیوم» واگذار کند.
اگر اقدامی صورت نگیرد، سازه ۴۲۰ تنی سقوط خواهد کرد
بر اساس محاسبات فیزیکی، کشش ناچیز اتمسفر در ارتفاع ۴۱۰ کیلومتری بهتدریج سرعت ایستگاه را کاهش داده و مدار آن را تضعیف میکند. اگر اقدامی صورت نگیرد، سازهی ۴۲۰ تنی بهطور کنترلناپذیری سقوط خواهد کرد. برنامهی کنونی بر این است که ایستگاه به سمت «نقطه نمو» در اقیانوس آرام هدایت شود؛ منطقهای که دورترین نقطه از خشکی در سیاره زمین به شمار میرود و به گورستان فضاپیماها شهرت یافته است. بااینحال، انتقال سازه به مداری بالاتر میتواند این میراث بشری را برای آیندگان حفظ کند.
ابعاد عظیم ایستگاه فضایی بینالمللی که طول آن به ۱۰۹ متر میرسد، باعث میشود که تمام بخشهای آن در اثر اصطکاک با جو نسوزند. بنابراین قطعات بزرگی از سازه ممکن است از فرآیند ورود به جو جان سالم به در ببرند که در صورت سقوط کنترلنشده، تهدیدی جدی برای مناطق مسکونی خواهند بود.
- ایستگاه فضایی بینالمللی در سال ۲۰۳۱ در اقیانوس سقوط خواهد کرد16 بهمن 00مطالعه '3
الحاقیهی جدید از ناسا میخواهد که با بررسی هزینهها و روشهای فنی، امکان انتقال ایستگاه به مداری پایدارتر را بسنجد تا شاید این دارایی ارزشمند برای استفادههای مجدد در آینده حفظ شود. وایتسایدز معتقد است در دورانی که پایداری فضایی به یک ضرورت تبدیل شده، تخریب دائمی چنین زیرساخت بینظیری پیش از درک کامل گزینههای موجود، منطقی به نظر نمیرسد.
ایستگاه فضایی بینالمللی اگر سقوط نکند، چه سرنوشتی خواهد داشت؟
اگر واقعگرایانه به ایده نگاه کنیم، احتمال انتقال ایستگاه فضایی بسیار اندک به نظر میرسد. چالشهای لجستیکی برای جابهجایی ایستگاه بسیار دشوار توصیف میشود، چرا که اصلاحات مداری فعلی تنها با پیشرانههای فضاپیماهای سایوز یا کرو دراگون و در حد چند کیلومتر انجام میگیرد. انتقال به مدارهای بسیار بالاتر نیازمند سوخت عظیم و هزینههایی است که شاید از دیدگاه اقتصادی توجیهناپذیر باشد. بااینحال، حفظ ISS بهعنوان اثری باستانی دوران علاوهبر ارزش احساسی، توانایی علمی شگرفی دارد.
ایدهی تبدیل ایستگاه فضایی به میراث باستانشناسی هیجان بسیاری را در جامعه علمی برانگیخته است. پروفسور آلیس گورمن، باستانشناس فضایی از دانشگاه فلیندرز، در گفتگو با آیافالساینس اظهار داشت: «بررسی لایههای سکونت در ایستگاه میتواند حقایقی را فراتر از گزارشهای رسمی فاش کند. درون ایستگاه آمیزهای از تجهیزات قدیمی و جدید وجود دارد؛ بررسی این آشفتگی بصری به ما کمک میکند تا رفتار واقعی انسان در شرایط میکروگرانش را درک کنیم، نه آنچه را که صرفاً در اسناد ثبت شده است.»
تحلیلهای باستانشناختی نهتنها به درک تاریخ فضا کمک میکند، بلکه راهنمای ساخت ایستگاههای فضایی انسانمحور در آینده نیز خواهد بود. تماشای فرآیند فرسایش ایستگاه در اثر تابشهای کیهانی و برخورد ریزشهابسنگها بدون دخالت انسان، دادههایی حیاتی برای مهندسی سازههای فضایی نسل بعد فراهم خواهد کرد.
حفظ میراث فضایی زمانی به بهترین نتیجه میرسد که ایستگاه همچنان مسکونی باقی بماند
پروفسور گورمن بر این باور است که اگر ایستگاه در وضعیت عملیاتی خود باقی بماند، به یک سایت باستانشناسی رویایی تبدیل خواهد شد که لایههای سکونت بشر و رفتارهای واقعی فضانوردان در شرایط میکروگرانش را به تصویر میکشد؛ اطلاعاتی حیاتی که برای آیندهی اکتشافات فضایی بسیار سودمند خواهد بود. این دانش میتواند به معماران فضایی کمک کند تا ایستگاههای آینده را با رویکردی انسانمحورتر طراحی کنند.
اما حفظ میراث فضایی، زمانی به بهترین نتیجه میرسد که ایستگاه همچنان مسکونی باقی بماند و پذیرای گردشگرانی از اقشار مختلف باشد. گورمن معتقد است مکانهای متروکه بهسرعت دچار تخریب میشوند و برای بقای ایستگاه، حضور مداوم انسان ضروری است.
اگرچه چشمانداز حفظ ایستگاه فضایی بینالمللی در حال حاضر فرضی به نظر میرسد، تصور موزهای فضایی در سال ۲۰۵۰ که روایتگر تلاشهای مشترک کشورها و هزاران پژوهش علمی باشد، بسیار الهامبخش است. موزهای که در آن راهنمای تور برای بازدیدکنندگان توضیح میدهد: «هرچند این فضا امروزه کوچک و بدبو به نظر میرسد، تا بیستوپنجمین سال فعالیت خود، میزبان بیش از ۲۵۰ نفر از ۲۶ کشور مختلف بود و هزاران پژوهش علمی را به نمایندگی از پژوهشگران بیش از ۱۰۰ کشور جهان به سرانجام رساند. این ایستگاه روزی کانون بزرگترین تلاشهای بشری برای فتح فضا بوده است.»